نکات آموزشی

تغذیه با شیر مادر

 

-شیر مادر چه مزایایی برای کودک دارد؟

کاملترین شیری است که تامین کننده تمام نیازهای شیر خوار تا 6 ماهگی است

از بیماریهایی مثل عفونتهای تنفسی ،اسهال و آسم وعفونت گوش جلوگیری می کند

روابط عاطفی مادر وشیر خوار را افزایش می دهد

ضریب هوشی را12-8 درجه  بالا میبرد

جذب کلسیم و پروتینها بیشتر از سایر شیر هاست

سهل الهضم است

مناسب ترین وضعیت رشد و تکامل رادر کودک ایجاد می کند

ایجاد احساس آرامش و امنیت کودک می شود

شیر دادن قویترین پیوند عاطفی را بین مادر و کودک ایجاد می کند

 

2-چرا باید آغوز را به نوزاد داد؟

به عنوان اولین دوز واکسیناسیون است

کاهش زردی به دلیل اثر مسهل آغوز

 

3-چه موقع به نوزاد شیر بدهیم؟

باید هر موقع که نوزاد علایم گرسنگی را بروز می دهد به او شیر داد قبل از اینکه نوزاد شروع به گریه کند.نوزاد باید هر زمان که میل دارد در شب یا روز به او شیر داد

4-تغذیه نا محدود و بر حسب تقاضا شیر خوارچه فوایدی دارد؟

هم برای نوزاد و هم برای مادر مفید است.برای نوزاد دریافت شیر بیشتر،وزن گیری بهتر و کاهش زردی در روزهای اول پس از تولد است.برای مادر پیشگیری از احتقان(گرمی ،سفتی،قرمزی و حساس بودن هر دو پستان )وزخم نوک پستان می باشد.شیر خوارانی که برحسب میل خودشان تغذیه می شوند معمولا تمایل به استفاده از شیر مادر به دفعات بیشتری دارند

5-چند بار در روز باید به نوزاد شیر داد؟

دفعات تقاضای شیر خوار برای شیر خوردن متفاوت است.8-12 بار توصیه شده است

6-آیا باید کودک را برای شیر دهی از خواب بیدار کرد؟

برخی نوزادان در یکی دو روز اول پس از تولد ممکن است تمایل زیادی به شیر خوردن نداشته باشند ویا پس از چند بار شیر خوردن چندین ساعت بخوابد.اگر نوزاد سالم و طبیعی است و مشکلی ندارد ،بیدار کردن او برای تغذیه مکرر ضرورتی ندارد.هر چند که اگر تغذیه مکرر باشد به تولید و ترشح شیر کمک میکند.

7-علایم گرسنگی نوزاد کدام است

علایم اولیه گرسنگی شامل:

نوزاد سر خود را به طرف صدای مادر چرخانده و دهانش را باز می کند

لباس یا ملحفه را مزمزه کرده و زبانش را تکان می دهد

دستهایش را تکان می دهد و به طرف دهان می برد

در صورت عدم توجه به علایم مذکور ،حرکات او تشدید می یابد

شروع به نق زدن می کند

علایم دیررس گرسنگی شامل:

نوزاد ابرو و پیشانیش را در هم می کشد

دهانش را کاملا باز کرده و سرش را با عصبانیت به این طرف و آن طرف می برد

بازوانش را خم کرده و پاهایش را شبیه دوچرخه زدن تکان می دهد

7-مشخصات نوزاد سالم چیست؟

بارداری مادر بدون عارضه بوده و نوزاد از لحاظ رنگ و ظاهر و تغذیه طبیعی است تعداد تنفس 30-60 بار در دقیقه وضربان قلب 120-160 و دمای بدن 37.4-36.5 و هفته بارداری 37 هفته تا 41 هفته و 6 روز و اندازه متناسب یا سن بارداری باشد

چگونه سن بارداری محاسبه می شود؟

بر اساس سونوگرافی سه ماهه اول بارداری وتاریخ آخرین قاعدگی(یک هفته به روز

آن اضافه کرده و از ماه آن سه تا کم می کنیم)

8-اولین تماس مادر و نوزاد  از چه موقع شروع می شود؟

پس از دنیا آمدن نوزاد و قبل از قطع بند ناف

9-اولین شیر دهی نوزاد از چه موقع شروع می شود؟

پس از قطع بند ناف

10-چگونه نوزاد خود را در آغوش بگیریم؟

روش اول:

مادر باید جای مناسبی داشته باشد تا بتواند شیرحخوار را درآغوش یپچسباند سر کودک روی بازوی مادر یا در فرورفتگی آرنج و به پهلو میخوابد رویش به طرف مائر بوده وکاملا به مادر چسبیده است پشت کودک به وسیله ی ساعد مادر و باسن و ران کودک به وسیله ی دست مادرحمایت می شود. گوش ها،شانه و مفصل ران کودک در یک راستا باشد آن دست شیرخوار که پایین است باید زیر پستان مادر یا زیر کمر او قرار بگیرد مادر می تواند با یک دست که به شکل    انگلیسی قرار می گیرد که در اصل چهار انگشت زیر پستان و سنگینی پستان را از روی چانه کودک بر میدارد و انگشت را هوایی(بینی) باز نگه میدارد.

روش دوم:

روش زیر بازوست که کاربرد آن در دوقلوها و یا مواردی که دچار انسداد مجاری شیری شده اند ویا نوزادان نارس میباشد.در این روش دست مادر درست در پشت سر شیرخوار بوده که سرو گردن بچه را نگه میدارد و بدن او در امتداد ساعد مادر قرار میگیرد و پاهایش زیر بغل مادر قرار می گیرد و دست طرف پستان مورد استفاده ،برای نگه داری پستان استفاده می شود.

روش سوم :

روش خوابیده به پشت یا پهلو که در موارد پس از عمل سزارین کاربرد دارد.

11-چگونه باید نوزاد پستان را بگیرد؟

لب تحتانی کاملا به طرف خارج برگشته و قسمت کمی از هاله پستان در بالای لب فوقانی او مشاهده می شود.مکیدنها کند ولی عمیق است.صدای بلعیدن شیر به خوبی شنیده می شود

12-نشانه های وضعیت نادرست شیر حوردن کودک کدام است؟

بدن شیرخوار به خارج از آغوش مادر چرخیده و در تماس نزدیک با بدن او نیست.و حتی ممکن است سرش به یک طرق چرخیده باشد.

چانه اش از پستان مادر دور است

لب هایش به داخل برگشته است

قشمت زیادی از حاله در بالا و پایین لب

مکیدن هایش بسیارسریع و کوچک است

صدای قورت دادن شیر شنیده نمی شودبلکه صدای ملچ وملچ به گوش می رسد

به دلیل نخوردن شیر کافی سرش را مرتب تکان داده و گریه می کند و دفعه بعد ممکن است از گرفتن پستان خودداری کند

وقتی پستان را رها می کند نوک پستان صاف است یا ممکن است خطی در سرتاسر آن دیده شود

مادر هنگام شیر داد ن احساس درد می کند    

 

13-نوک پستان فرو رفته و راه درمان آن چیست؟

شکل نوک پستان مادر در شیر دهی تاثیر ندارد ونباید باعث نگرانی مادر شود زیرا بعد از تولد شیرخوار و شروع تغذیه او با شیر مادر کم کم شکل نوک پستان تغییر کرده واکثر این مادران می توانند به خوبی کودکان خود را شیر دهند

14-ماستیت چیست؟ و درمان آن کدام است؟

ماستیت یا التهاب پستان مشکل نسبتا شایعی است نقطه ای از پستان یا نوک آن دردناک ،قرمز،سفت شده یا ممکن است با تب یا علایمی شبیه سرماخوردگی همراه شود.مهمترین اقدام:

تخلیه ی مکرر شیر از پستان است زیرا در اثر ماندن شیر در پستان ، عفونت تشدید می شود . شروع تغذیه از پستان سالم و سپس از پستان مبتلا .

تغییر دادن وضعیت شیرخوار در حین شیردهی

استفاده از کمپرس گرم قبل از شیردهی و کمپرس سرد بعد از شیردهی

اگر درمان ماستیت زود شروع نشود و یا کامل نباشد میتواند منجر به ابسه پستان شود درمان: تجویز انتی بیوتیک توسط پزشک در صورت ماستیت عفونی  میباشد.

در صورت نیاز مسکن

15-ابسه پستان چیست؟

ابسه یک تجمع موضعی چرک است که به علت ناکافی، عفونت باکتریایی تشکیل میگردد.علائم شامل: درد،حساسیت به لمس ، قرمزی و سفتی پستان، تب و لرز، احساس ناخوشی عمومی و درد ناک شدن گره های لنفاوی زیر بغل میباشد.

درمان: تخلیه ی چرک، مصرف انتی بیوتیک

توجه:اگر محل برش دور از هاله قهوه ای رنگ باشد مانعی برای شیردهی وجود ندارد اما اگر برش روی هاله ایجاد شود بهتر است از پستان دیگر شیر دهد.ولی در حالیکه شیرخوار از پستان سالم شیرمیخورد همزمان پستان مبتلا دوشیده شود.

16-درچه مواقعی نیاز به دوشیدن شیر مادراست؟

درمورد شیرخوار نارس یا بستری

شیرخواران دارای نقایص جسمی لب و دهان و امسال آن که قادر به مکیدن نیستن

شیرخواران مادر در خارج از منزل اشتغال داشته و به هیچ وجه امکان تغذیه ی مستقیم در ساعت کار را ندارد.

برای جلوگیری از احتقان(پرشدن)پستان. مثلا در مواردی که مادر قادر به شیر دادن نیست و شیرخوار قادر به تغذیه از پستان نمی باشد.

روش دوشیدن شیر

انگشت شست را دربالا و انگشت نشانه را در زیر قسمت حد مرز هاله اطراف نوک پستان گذاشته و پستان را به طرف قثسه سینه فشار دهید و سپس آن را به جلو بیاورید.

به قسمت لبه هاله فشار ملایم بیاورید و بعد جای انگشتان روی هاله را عوض کنید تا تمام مجاری تخلیه شود.

17-چگونه شیر دوشیده شده رابه کودک بدهیم؟

به وسیله فنجان ،استکان ،سرنگ،قاشق،قطره چکان،یا ظروف مخصوص خورانش شیر

18-چگونه شیردوشیده شده را ذخیره کنیم؟

از ظرفهای پلاستیکی دردار استفاده کنیم

ظرفی که برای دوشیدن یا ذخیره سازی استفاده می شود باید قبل از استفاده جوشانده شده باشند

شیر دوشیده شده را باید بلافاصله داخل یخچال یا فریزر قرار داد

شیر دوشیده شده در هوای اتاق 8-6 ساعت، در یخچال 48 ساعت ،در جا یخی یخچال تا 2 هفته،ودر فریزرتا 3 ماه قابل ذخیره سازی می باشد.

توجه داشته باشید ظرفی که برای فریز کردن استفاده می شود تا سه چهارم آن شیر بریزیم و بهتر است  روی ظرف ،تاریخ دوشیدن شیر ثبت شود تا در هر بار استفاده ،اول شیرهای قدیمی تر مصرف شود

چگونه از شیر فریز شده استفاده کنیم؟

ظرف شیرمنجمد  را مستقیما روی حرارت اجاق قرار ندهید بلکه آن را در ظرف

آب ولرم گذاشته تا یخ آن کم کم باز شود یا آن را روی بخار آب قرار دهید.

گرم کردن سریع شیر روی اجاق یا فر یا ماکروویو باعت میشود که ویتامین های آن به سرعت تخربیب شده و پروتئین های آن نیز تغییر یابد.

 

 

19-علل گریه و بیقراری شیرخواران چیست؟

 

غیر از گرسنگی دلایل بسیاری را شامل میشود نظیر تجمع هوا در معده ، گرما،سرما،خیس بودن پوشک ، نور زیاد، سروصدا ، امد و رفت زیاد،درد،و حتی ممکن است نوزاد دوست داشته باشد در آغوش مادرش باشد و یا دوست دارد پستان مادر را بیشتربمکد بدون آن که شیر بیشتر نیاز داشته باشد .

گاهی اوقاتزیاده روی مادر در نوشیدن چای و قهوه  نوشابه های کافئین دار موجب گریه و بیقراری شیرخوار میگردد.

برخی دیگر از شیرخواران ممکن است تا سن سه ماهگی هرروز در ساعت معینی مثلا عصر ها و با شب ها گریه میکنند که آن را گریه ی قولنجی میگویند که در این گونه موارد شیرخوار زانوهایش را روی شکم جمع کرده و به شدت گریه می کند.

بسیاری از اوقات آغوش پدر و صدای بم و مردانه او که با ملایمت با شیرخوار صحبت میکند سبب آرام شدن کودک میگردد.

اگر شیرخواری معمولا آرام بوده ولی ناگهان شروع به گریه میکند ممکن است بیمار باشد یا درد داشته باشد.مثل گوش درد که کودک سر خود را به طرف گوش مبتلا خم میکند.

ولی اگر شیرخوار با فاصله کوتاهی از شیرخوردن با گریه بیدار شود و تقاضای شیر کند نشان دهنده ناکافی شیر خوردن خواهد بود.

در سن سه،شش،دوازده هفتگی  شیرخواران رشد سریعی دارند و برای چند روز گریه و بیقراری نموده ، شیر بیشتری طلب می کنند و به نظر می رسد که دائما گرسنه اند اگر مادر از این زمان های جهش رشد مطلع باشد و شیرخوارش را مکررا شیر دهد، گریه و بی قراری و یا تقاضای شیر بیشتر را به حساب ناکافی بودن شیر خود نمی کذارد.

20-وزن گیری طبیعی نوزاد چگونه است؟

در روز های اول بعد از تولد حدود هفت تا ده درصد وزن زمان تولد کاهش می یابد ولی از روز پنجم روزانه 15 تا 30 گرم افزایش وزن پیدا می کنند و ظرف دو تا سه هفته اول عمر به وزن زمان تولد باز می گردد.

21-علل امتناع شیرخوار از گرفتن پستان چیست؟

اگر نوزاد از روز اول پستان مادر را نگیرد باید از تمام مشکلات پزشکی معاینه شود گاهی استفاده مادر از دارو موقع زایمان و باعت کاهش قدرت مکیدن نوزاد شود.با خشونت جابه جا کردن یا فشردن به پستان در تغذیه های اول به بیزاری وی از پستان می انجامد. وضعیت نادرست بغل کردن و گرفتن پستان را باید مورد توجه قرار داد.

در روز های 2تا 4 ،احتقان پستان مادر(پری سینه) ، بازتاب قوی جهش شیر ( رگ کردن شدید پستان) و یا تاخیر یا مهار آن را باید در نظر گرفت.

اگر امتنا در بین هفته های اول تا چهارم آن باشد ، سردرگرمی در گرفتن پستان،زخم نوک پستان ناشی از وضعیت نادرست شیردهی احتفان پستان مادر ، برفک دهان، عفونت گوش نوزاد،حسلسیت به مواد غذایی یا دارویی خورده شده توسط مادر و تغییر مزه شیر از علل احتمالی هستند.

در اکثر مواقع استفاده از شیشه باعث ایجاد سردرگمی در نوزادان میشود زیرا بطری برایش آسان تر است